DEVAMINI OKU[Kod-Blog-Icerik]
Bir hisse senedinin fiyatındaki olağan dışı yükseliş, her zaman başarılı bir yatırımın sonucu mudur? Yoksa bazı işlemler, sermaye piyasasının güvenilirliğini zedeleyen bir suçun işareti olabilir mi?
Borsa, yatırımcıların beklentileriyle şekillenen bir piyasadır. Ancak fiyat hareketlerinin doğal arz ve talep koşullarından değil, yatırımcıları yanıltmaya yönelik müdahalelerden kaynaklanması hâlinde ekonomik faaliyet ile ceza hukuku arasındaki sınır gündeme gelir.
Halk arasında borsa manipülasyonu olarak bilinen davranışlar, Türk hukukunda esas olarak 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107. maddesinde düzenlenen piyasa dolandırıcılığı suçu kapsamında değerlendirilir.
Bununla birlikte, bir yatırımcının yüksek miktarda hisse alıp satması, kısa sürede önemli kazanç sağlaması veya işlem yaptığı payın fiyatının yükselmesi tek başına suç işlediğini göstermez. Cezai sorumluluk, kanunda tanımlanan fiillerin ve diğer suç unsurlarının somut delillerle ortaya konulmasını gerektirir.
1. Borsa Manipülasyonu HangiDavranışlarla Gerçekleşebilir?
Sermaye Piyasası Kanunu'nun 107. maddesi, piyasa dolandırıcılığını iki temel çerçevede ele alır.
İşlem bazlı piyasa dolandırıcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arzına veya talebine ilişkin yanlış ya da yanıltıcı izlenim oluşturmak amacıyla gerçekleştirilen kanunda belirtilen işlem ve davranışlarla ilgilidir.
Örneğin, birbirleriyle bağlantılı hesaplar üzerinden gerçekleştirilen işlemler veya gerçekte bulunmayan bir talep görüntüsü yaratmaya yönelik emir hareketleri, olayın özelliklerine göre inceleme konusu olabilir. Ancak her bağlantılı işlem ya da yüksek hacimli alım satım, kendiliğinden manipülasyon anlamına gelmez.
Bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı ise sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yanlış, yanıltıcı ya da gerçeğe aykırı bilgi verilmesi, söylenti çıkarılması veya haber ve yorum yapılması gibi fiilleri kapsar. Bu suç bakımından kanunun aradığı diğer koşulların da gerçekleşmesi gerekir.
Dolayısıyla yalnızca borsa işlemleri değil, belirli koşullarda sosyal medya üzerinden yapılan paylaşımlar da hukuki değerlendirmeye konu olabilir.
2. SPK Borsa ManipülasyonunuNasıl Tespit Eder?
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), piyasa faaliyetlerini denetleme ve mevzuata aykırılık şüphelerini inceleme yetkisine sahiptir.
Bir incelemede özellikle emir ve işlem kayıtları, işlemlerin zamanlaması, hesaplar arasındaki bağlantılar, fiyat ve işlem hacmindeki hareketler ile ilgili açıklamalar önem taşıyabilir.
Ancak burada temel bir ayrım vardır: Şüpheli bir piyasa hareketinin tespit edilmesi ile bir kişinin suçluluğunun ispatlanması aynı şey değildir.
İşlemlerin ekonomik gerekçeleri, yatırım stratejisi, kullanılan hesaplar üzerindeki fiilî hâkimiyet ve isnat edilen davranışın kanuni unsurlarla ilişkisi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
3. Borsa Manipülasyonu Suçunun Cezası Nedir?
6362 sayılı Kanun'un 107. maddesinde işlem bazlı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı için hapis ve adli para cezası yaptırımları öngörülmüştür.
Bununla birlikte uygulanabilecek ceza, suçun hangi fıkra kapsamında değerlendirildiğine, fiilin gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan kanun hükümlerine ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
Ceza soruşturmasının yanı sıra SPK tarafından mevzuatta öngörülen idari tedbirlerin uygulanması da söz konusu olabilir. İşlem yasağı gibi idari tedbirlerle ceza mahkemesince verilebilecek mahkûmiyet kararları birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.
4. Hakkında SPK İncelemesi Başlatılan Yatırımcı Ne Yapmalı?
Bir yatırımcı hakkında inceleme yürütülmesi, suçun işlendiğinin kesinleştiği anlamına gelmez.
Bu aşamada işlem kayıtlarının, yatırım kararlarına dayanak oluşturan belgelerin, ilgili yazışmaların ve diğer delillerin korunması önemlidir. İsnat edilen fiilin niteliği, incelemenin kapsamı ve varsa savunma veya açıklama için tanınan süreler dikkatle değerlendirilmelidir.
Özellikle çok sayıda hesap, şirket veya yatırımcının yer aldığı dosyalarda, her kişinin işlemleri ve sorumluluğu ayrı ayrı incelenmelidir.
Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan ceza sorumluluğunun şahsiliği, bir kişinin yalnızca başkalarıyla bağlantılı olması nedeniyle otomatik olarak suçlu kabul edilmesine engeldir.
5. SPK İncelemesi Doğrudan Ceza Davası Anlamına mı Gelir?
Hayır. SPK tarafından inceleme yapılması ile ceza davası açılması aynı aşama değildir.
Sermaye piyasası suçlarına ilişkin soruşturma ve kovuşturma sürecinde, 6362 sayılı Kanun'un 115. maddesinde düzenlenen özel usul hükümleri de dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle SPK incelemesi, suç duyurusu, savcılık soruşturması ve ceza yargılaması kavramlarının birbirine karıştırılmaması gerekir.
Sonuç: Her Fiyat Hareketi Bir Suçun Delili Değildir.
Sermaye piyasalarının güvenilirliği, yatırımcıların doğru bilgiye ulaşmasına ve piyasanın yapay müdahalelerden korunmasına bağlıdır.
Ancak bu koruma amacı, hakkında inceleme veya soruşturma yürütülen kişilerin masumiyet karinesini ve savunma hakkını ortadan kaldırmaz.
Borsada kazancın büyüklüğü değil, işlemin hukuki niteliği ve somut deliller cezai sorumluluğun belirlenmesinde esas alınmalıdır.
Bir yatırım kararının suç teşkil edip etmediği, piyasa hareketinin yarattığı izlenime göre değil; kanunun aradığı unsurlar ve her olayın kendine özgü koşulları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Hukuki Dayanaklar: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m. 106, 107 ve 115; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 20; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 38.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir.
Asile Betül Yayla Hukuk Bürosu © Copyright 2019 | Tüm Hakları Saklıdır. Yasal Uyarı: Bu site Türkiye Barolar Birliği'nin Meslek Kurallarına ve Reklam Yasağı Kurallarına tabidir. Sitenin kendisi, logosu ve içeriği, reklam iş geliştirme ve benzeri amaçlar ile kullanılamaz. Bu web sitesine link yaratmak yasaktır. Web sitemizde yer alan bilgiler hukuki mütalaa veya tavsiye değildir
DEVAMINI OKU[Kod-Blog-Icerik]